CENTRUM ARTYSTYCZNE ELJAZZ                                                              PROGRAM    TEAM    EVENTS      MENU      GALERIA      KONTAKT    

 

Kamienica pod adresem Kręta 3, została  zbudowana w roku 1878 przez mistrza budowlanego Alberta Rose, nad projektem czuwał 

Wilhelm Lindke a inwestorem był  Hermana Franke, który nabył narożny budynek (wcześniejsza zabudowa, w której w latach 50-tych XIX

działalność prowadzili: rzeźnik - Abraham Henoch, szewc, kupiec wyrobów metalowych i piekarz – Ignacy Wakarecy )

Kręta/Podwale w 1872 roku.  W kolejnych latach H. Franke dobudował sąsiedni magazyn i pomieszczenia wagi miejskiej.

Nowy obiekt przy ul. Krętej był z założenia budynkiem stajni z wozownią i mieszkaniem na piętrze. Natomiast magazyn

i pomieszczenia wagi miejskiej znajdowały się w przylegającym budynku przy ul. Podwale.  W 1857 r. zainstalował pierwszą

w mieście maszynę parową o sile 3 KM. W 1872 r. Herman Franke  uruchomił nową fabrykę przy ul. Podwale 11, w której wytwarzano

czysty spirytus rektyfikowanydo produkcji likierów. Duża moc produkcyjna fabryki (3,5 tys. litrów dziennie) uczyniła z firmy Frankego

monopolistę w dostawach spirytusu dla Bydgoszczy i okolic.

  Mapa zabudowy z roku 1878

Projekt budynku przy ul. Krętej 3 w Bydgoszczy z roku 1978.

Budynek murowany z cegły, złożony na planie nieregularnego trapezu, III- kondygnacyjny, podpiwniczony, z trójprzęsłowymi , obszernymi piwnicami z użytkowym poddaszem w typie mezzanina, kryty płaskim dachem pulpitowym. Elewacja frontowa o zróżnicowanej ilości osi na poszczególnych kondygnacjach, III kondygnacja o zaokrąglonym, ozdobnymi płycinami, narożu. Elewacja na niskim cokole, kondygnacje dzielone gzymsami kordonowymi, całość zwieńczona zabytkowym fryzem i gzymsem koronującym. Otwory okienne I kondygnacji w kształcie prostokąta leżącego, zwieńczonego łukiem odcinkowym. Otwór drzwiowy w przyziemiu, w płycie zakończonej od góry łukiem odcinkowym, poprzedzony dwoma cementowymi stropami. Otwory okienne w płycinach, zwieńczone łukiem odcinkowym.  Otwory okienne II i III kondygnacji w kształcie prostokąta stojącego, zwieńczonego łukiem odcinkowym. Otwory okienne oraz płycina na II kondygnacji ujęte płyciną, zwieńczone łukiem odcinkowym, obejmującą także prostokątną płycinę u dołu otworów okiennych. Nad otworami okiennymi II i III kondygnacji nadokienniki w kształcie łuku odcinkowego. między oknami II i III kondygnacji w części wschodniej pod gzymsem kordonowym fryz z ornamentem zygzakowym. Otwory okienne II i III kondygnacji wschodniej części ujęte w podłużne płyciny zakończone od góry fryzem ząbkowym.  Elewacja boczna (wschodnia) 3-osiowa na wysokim cokole, dzielona gzymsami kordonowymi , całość zwieńczona ząbkowym fryzem i gzymsem koronującym. Na 2 osi od południa, w partii piwnic, prostokątny otwór drzwiowy. Otwory okienne w I kondygnacji w kształcie prostokąta leżącego , zwieńczonego łukiem odcinkowym, w płycinach zwieńczonych łukiem odcinkowym. Otwory okienne ujjęte płyciną, zwieńczone łukiem odcinkowym, obejmującym także prostokątną płycinę podokienną. Nad otworami okiennymi II i III kondygnacji nadokienniki w kształcie łuku odcinkowego. Między oknami II i III kondygnacji w części wschodniej, pod gzymsem kordonowym, fryz z ornamentem zygzakowym. Otwory okienne II i III kondygnacji od wschodu, ujęte w [podłużne płyciny, zakończone od góry fryzem ząbkowym.

Czas powstania: 1878, wg. projektu mistrza murarskiego Alberta Rose, pierwotnie jako budynek stajni z położoną obok wozownią dla kompleksu budynków wytwórni spirytusu wódek i likierów Hermana Franke, zawartych między ul. Grodzką, ul. Podwale i ul. Krętą. Prace murarskie wykonywała firma A.Rose i  mistrz ciesielski Mautz. Od strony ul. Podwale budynek liczył 3 piętra, od strony ul. Krętej 2 piętra. (P.Winter, "Bydgoszcz. Studium Historyczno - Konserwatorskie, Stare Miasto, cz.1").

  Reklama C.A.Franke.

Hermann August Robert Franke – pomorski kupiec, przemysłowiec, radny i radca miejski Bydgoszczy,Honorowy Obywatel Bydgoszczy. Urodził się 18 czerwca 1829 r. w Bydgoszczy. Był synem Carla Augusta i Caroline Keymer. Rodzina Franke przybyła do Bydgoszczy w 1827 r. z Leszna. Jego ojciec założył w mieście znaną później destylarnię spirytusu C.A. Franke. Po śmierci ojca firma przeszła w ręce Hermana.

W 1887 r. H. Franke zakupił parcelę przy ul. ks. A. Czartoryskiego, na której wybudował magazyny, a w1893 r. nowoczesną rafinerię spirytusu. Oba zakłady: stara fabryka przy ul. Podwale oraz nowo wybudowana rafineria osiągnęły zdolność produkcyjną około 10 tys. litrów spirytusu dziennie. Przy obu zakładach istniały zakłady kąpielowe, które do czasu rozbudowy sieci wodociągowej oraz instalacjiłazienek w domach zaspokajały potrzeby mieszkańców miasta.

Widok na łaźnię, gdzie źródłem ciepłej wody dla łaźni była destylarnia, widok z  ul. Podwale i Grodzka. rys. Paul Berthold Jaekel.

Rafineria spirytusu przy ul. Krętej, Grodzkiej i Podwale. Widok od strony podwórza.

Etykiety likierów produkowanych w destylarni C.A.Franke - początek XX wieku.

W 1901 r. H. Franke założył wraz z synem Konradem tartak parowy przy ul. Czartoryskiego[1]. Sprzedawane przez niego drewno zyskało odbiorców nie tylko wśród mieszkańców Bydgoszczy i okolic, lecz zbywane także było w Berlinie, Oldenburgu i Saksonii. Do firmy C.A. Franke należały również: destylarnia i sklep firmowy przy ul. Mostowej 10 oraz probiernia przy ul. Gdańskiej 19.

Ustabilizowana sytuacja finansowa pozwalała Frankemu na działalność społeczną i publiczną. W latach1858-1875 piastował godność członka rady miejskiej, a w latach 1875-1905 był niepłatnym radcą miejskim. W bydgoskim magistracie zajmował się organizowaniem pomocy dla ubogich i bezrobotnych. Udzielał się także charytatywnie, m.in. przekazał miastu fundusz w wysokości 30 tys. marek na budowę domu starców i przytułka dla nieuleczalnie chorych, podobną kwotę na budowę kościoła ewangelickiego w Bydgoszczy oraz wspierał fundusze stypendialne dla uczniów szkół średnich.

W 1896 r. został mianowany przez władze państwowe radcą komercjalnym, a następnie w 1903 r. tajnym radcą komercjalnym. W latach 1876-1906 był prezesem utworzonej w 1875 r. Izby Handlowej w Bydgoszczy, ciesząc się szacunkiem i zaufaniem miejscowych przedsiębiorców i kapców niemieckich.

Uczestniczył aktywnie w życiu kulturalno-społecznym miasta. Był m.in.,członkiem rady kościelnejewangelickiej gminy wyznaniowej w Bydgoszczy oraz rady prowincjalnej w Poznaniu; członkiem założycielem powstałego w 1880 r. Towarzystwa Historycznego Obwodu Nadnoteckiego, przez blisko 30 lat pełniąc w nim funkcję skarbnika; członkiem założycielem (1878 r.) oraz członkiem zarząduNiemieckiego Towarzystwa Sztuki i Wiedzy, uczestnicząc w działalności wydziałów: sztuki, przyrodniczego, historycznego, śpiewaczego i muzycznego; członkiem rady starszych Związku Strzeleckiego (od 1877 r.); pasjonatem lokalnej historii; jego zbiór eksponatów archeologicznych i historycznych stał się zaczątkiem Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy.

12 grudnia 1900 r. rada miejska i magistrat Bydgoszczy nadały mu tytuł Honorowego Obywatela Bydgoszczy. W uzasadnieniu wskazywano na długoletnią działalność we władzach miasta, zaangażowanie w pracy na rzecz jego rozwoju, zarówno na polu gospodarczym, jak i kulturalnym oraz społecznym.

W 1905 r. z uwagi na stan zdrowia wycofał się z czynnego życia społecznego. Zmarł 29 lipca 1913 r. Pochowano go na cmentarzu ewangelickim przy ul. Jagiellońskiej (dzisiaj Park Ludowy im. Wincentego Witosa).


Widok od strony Starego Rynku na ul. Krętą i Jatki - 1955 rok.     Widoczny komin destylarni spirytusu

Kramy koszykarskie przy ul. Jatki.1935 rok

Widok na halę targową z ul. Podwale.

 

Widok z ul. Krętej  na kościół Jezuitów na Starym Rynku w Bydgoszczy. 1935 rok.